SİNEMA FİLMLERİNDEKİ BÜTÜN DELİKLER, YARIKLAR VE ÇATLAKLAR ANA RAHMİ OLMAK ZORUNDA MI?/ "AAAAA! BU ADAM ÖLÜ MÜYMÜŞ?" BÜTÜN FİLM BOYUNCA NE YEMİŞSİN BİZİ BE SHYAMALAN./ ŞEHRİMİZDE FİLM FESTİVALİ OLDU DA, BİZ Mİ GİDİP İZLEYİP YORUM YAPMADIK./ ALLAH RIZASI İÇİN 'SÜRREALMOVİEZ' DAVETİYESİ VERECEK YOK MU?

23 Eylül 2013 Pazartesi

ÖZEL DOSYA: BİRİ BİZİ UYUTUYOR/ İnsan Tarlaları

Aslında dosyanın adını başta "Bizi Uyutan Filmler" olarak koyacaktık, ama yanlış anlaşılmaya müsait bir başlık olduğu için bunu "Biri Bizi Uyutuyor" olarak değiştirdik. Zira okuyucularımızın bu başlığın seyrederken sıkıntıdan uyuyakaldığımız filmleri tanımladığını sanması büyük bir ihtimaldi. Ancak bizim amacımız seyirciden çok "filmdeki insanların sistem tarafından gerçekten uyutulduğu filmleri" burada size listelemek. Bunu da daha çok "Truman Show"daki gibi sadece karakteri "kurulu gerçeklikle" uyutulan/kandırılan değil, tüm toplumun uyutularak farklı bir gerçekliğe bağımlı hale getirildiği filmler üzerinden yapmayı tercih ettik. Çünkü bu filmlerin en büyük özelliği hepsinde insanların uyutulduğu veya yetiştirildiği "İnsan Tarlaları/Human Fields"nın olmasıdır. Şüphesiz "insan tarlaları" fikrinin oluşmasında "Matrix"in payı büyüktür, ama son dönemde sıkça karşımıza çıkması da felsefi bir teori olan "kavanozdaki beyin" teorisinin de doğruluğu hakkındaki şüphelerimizi arttırmaktadır!
İşte birilerinin bizi İnsan Tarlaları'nda uyuttuğu, yetiştirdiği veya klonladığı ve daha sonra da hasat ettiği, ama bizim olan bitenden bihaber olduğumuz filmler:

1. MATRIX/ Matrix, Wachowski Kardeşler, ABD, 1999, Bilim-Kurgu, Macera
 
 
"İnsan tarlaları" gibi ürkütücü bir fikrin yaratıcısı Matrix, yine tarlaların betimlenmesinde de en ürkütücü görüntüye sahiptir sanırız. Gelecekte, makinelerle insanlar arasında yapılan savaşı makineler kazanmış, ancak bu savaşta dünya da karanlığa gömülmüş ve tüm enerji kaynakları tükenmiştir. Makinelere esir hale gelen insan ırkı klonlanarak insan tarlalarında suni yollarla yaşatılmaya başlanmıştır. Zihinsel olarak da "gerçekten yaşadıklarını" sanmaları için hepsinin beyin fonksiyonları "Matrix" adı verilen sanal aleme bağlanmıştır. Böylece makineler tarlalardaki insan bedenlerinin enerjisini toplayarak kendilerine bir kaynak yaratmışlardır. Kısaca, savaştan sonra tüm insan ırkı makineler için enerji üreten devasa bir pile dönüştürülmüştür. Zihinsel olarak sanal aleme bağlı olan insanlar da gerçekten yaşadıklarını sanmaktadırlar. Oysa hepsi insan tarlalarında uyutulmaktadırlar...

2. HARSH REALM/ Haşin Krallık, Chris Carter, ABD, 1999-2000 (TV Dizisi), Bilim-Kurgu, Macera, Savaş

Harsh Realm/ Haşin Krallık, Matrix'le aynı dönemde televizyonlarda oynayan bir bilim-kurgu dizisi. 1999-2000 arasında sadece bir sezon/9 bölüm oynamasına rağmen senaryo olarak Matrix'den hiç geri kalmıyor. Hatta Haşin Krallık'ın James D. Hudnall ve Andrew Paquette'nin aynı isimli çizgi romanından uyarlandığını düşünürsek, Matrix'in de dizi veya çizgi romandan esinlendiğini de söylemek yanlış olmaz. 
Saraybosna'da savaşmış ve bir ay sonra ordudan ayrılacak olan Tom Hobbes'a, son bir görev daha teklif edilir. Yapması gereken, Pentagon tarafından geliştirilen çok gizli bir savaş simülasyonu olan Haşin Krallık'a gidip oyunun birincisi General Omar Santiago'yu yok etmektir. Ancak Tom Hobbes,bir odaya sokulup Haşin Krallığı tanıyıp anlaması için verilen video kasetleri seyrederken anlar ki bu oyun basit bir simülasyondan çok daha fazlasıdır. Kasetleri dinlemek için kulağına kulaklık takan Tom, bir süre sonra video kasetin yarım kalmasıyla kendine gelir; ama sonra anlar ki zaten çoktan kendi rızası olmadan Haşin Krallık'ın içine sokulmuştur. İşin ilginci burada karşılaştığı herkes aynı görevle buraya gönderilmiştir: General Omar Santiago'yu yok etmek. Haşin Krallık'ta her şey gerçek dünyadakindan farksız (tıpkı Matrix'deki gibi) ve bunu sağlamak için 1990 nüfus sayımından (Matrix'de de insanların 1990 yılını yaşadığını hatırlatalım), uydu haritalarından ve diğer gizli bilgilerden faydalanılmıştır. Oyun tarafından yaratılan sanal karakterlerle, Hobbes gibi dışardan oyuna giren gerçek karakterler de birarada yaşamaktadır Haşin Krallık'ta. Ancak oyundaki gerçek karakterler Hobbes gibi "kaseti izlerken" ve kendi rızaları alınmadan bu oyuna sokulmuşlardır. Gerçek dünyada ise hepsi dev bir hangarda, başlarına kablolar ve elektrotlar bağlı olarak uyutulmaktadırlar... 

3. DARK CITY/ Gizemli Şehir, Alex Proyas, ABD, 1999, Bilim-Kurgu, Macera, Fantastik


Koca bir şehir düşünün; ve bu şehri uzaylıların "insanı insan yapan duyguları" keşfetmek için kurduğu devasa bir laboratuvar olduğunu düşünün. Bu laboratuvarda kimin kim olduğu, ne olduğu çok da önemli değildir. Çünkü her gece saat tam geceyarısını vurduğunda şehirdeki tüm insanlar uykuya dalmakta ve bütün kimlikleri, yaşamları ve bütün şehir yeni baştan "kurulmakta"dır. Diğer filmlerdeki insan tarlalarından farklı olarak "Dark City/ Gizemli Şehir" insanları uyumamakta, gerçek hayatı yaşamakta (tabii buna gerçek denebilirse), ama bu yaşadıklarını sandıkları gerçeklik de her akşam yeni baştan kurulmaktadır. Yani şehir insanlarının uyuyup uyumamaları hiç fark etmemekte, her daim aynı sahteliği paylaşmaktadırlar. Daha sonra kurulu hayatlarında deneyimledikleri duygular da uzaylılar tarafından beyinlerinden hasat edilmektedir... 

4. RIVERWORLD/Nehir Dünyası, Stuart Gillard, ABD-Kanada, 2010, Bilim-Kurgu, Dram
Ermiş (yani bu anlaşılmaz filmi yaratan adam başka türlü tanımlanamaz) bilim kurgu yazarı Philip José Farmer’ın 70’lerde yarattığı dünyaca ünlü bilimkurgu serisi Riverworld'den uyarlanan uzun mu uzun ve bir oranda da işkence aleti olabilecek bir filmdir Nehir Dünyası. Baş karakter dahil hiç kimsenin içinde ne olup bittiğini anlayamadığı film diye de tarihe geçebilir, bunun için hiçbir engeli yoktur doğrusu, ama içerdiği "insan tarlası" sahnesi nedeniyle de bu listedeki yerini almayı hak eder. Bir intihar saldırısı sonucu hayatını kaybeden kahramanımız Matt ve nişanlısı Jessie gözlerini Nehir Dünyası'nda, bizim aslında öbür taraf diye tanımladığımız yerde açarlar. Kendilerinden önce ve sonra ölen herkes başı-sonu belli olmayan bir nehrin kenarında yaşamaya devam etmektedirler burada. Ancak burada da, ölmeden önceki hayatlarında olduğu gibi bir iktidar mücadelesinin, çalan-çırpan ve sömürülen tarafların olduğu bir yaşam vardır. Bir de olur olmadık heryerde ortaya çıkıp, her şeye burnunu sokan Şirinler'in iricesinden mavi renkli ve mavi pelerinli -büyük ihtimal Nehir Dünyası'nı yöneten tanrı yamağı- insanlar vardır. Dediğimiz gibi filmi anlamak pek öyle mümkün değil veya neyin neden olduğunu, ama insanlar öldükten sonra Nehir Dünyası'nda yaşamaya devam ederken, aslında normalde toprağın altında gömülü olması gereken bedenleri de bir mekanda uyumaktadır (ama aslında ölüdürler ve başka bir dünyada yaşamaktadırlar). Biz bile seyirci olarak duruma vakıf olamazken, filmde bunu yaşayanların vakıf olmasını beklemek elbette imkansızdır. Tabii bir de insan bu filmden sonra "Lan cennette bile uyutuyorlar bizi!" demeden de edemiyor...

5. THE ISLAND/ Ada, Michael Bay, ABD, 2005, Bilim-Kurgu, Macera
 
 
Ekolojik bir felaketten geriye kalan son insanlar bir yeraltı tesisinde sıkı güvenlik önlemleri altında yaşamaktadırlar. Amaçları ise yeryüzündeki felaketen etkilenmemiş ve insanoğlunun yaşayabildiği tek yer olan "Ada"ya gitmek için seçilebilmektedir. Ancak tabii bu da bir "kurulu yaşam" veya "verilmiş bir umuttur". Çünkü aslında yeryüzünde ekolojik bir felaket olmamıştır ve bu tesisteki herkes aslında dışarda yaşayan bir "orjinal" insana yedek parça sağlayacak birer klondur. Zengin tabaka yüksek paralar ödeyerek herhangi bir hastalık veya kaza sonucu kaybedeceği organların yerine yenisinin konabilmesi için kendi klonunu yaptırmaktadır bu tesiste. Laboratuvarlarda kapsüller içinde yetiştirilen insanlar, daha sonra bu tesiste yapay bir yaşam içerisinde yaşatılmaktadırlar. Ta ki "orjinalleri" yedek parçaya ihtiyaç duyana kadar; elbette bu da "Ada"ya gitmek anlamına gelmektedir...

6.OBLIVION/ Oblivion, Joseph Kosinski, ABD, 2013, Bilim-Kurgu, Macera
 
Yıl 2077, dünya uzaydan gelen istilacı ırk Scav-Yağmacılar tarafından işgal edilmiş, ve onlarla yapılan savaş sonucu da bir harabeye dönmüş durumdadır. Yer şekilleri değişen ve yer yer radyasyon alanları oluşan dünya insan ırkı için yaşanması imkansız bir yer haline gelmiştir. Bu nedenle dünyayı Yağmacılar'a terk eden insanlar Satürn'ün uydusu Titan'a yerleşmişlerdir, ama enerjilerini de okyanus üzerine kurdukları dev hareketli tesislerle dünyadaki okyanus suyundan sağlamaya devam etmektedirler. Geride kalan ve kulelerde yaşayan asker/teknisyenler de (genelde her kulede iki kişi olmakta) hem okyanus üzerindeki tesislerin, hem de onların güvenliğinden sorumlu insansız araçların bakım ve onarımından sorumludurlar. Jack ve Victoria da bu iki mürettebattan biridir. Ancak elbette bu gerçekliğin görünen tarafıdır. Görünmeyen tarafı ve Jack'in de yaşayacağı aydınlanmadan sonra keşfedeceği gibi, aslında böyle bir şey yoktur. İnsan ırkı neredeyse yok olmuştur ve bunu yapan da Satürn'ün arkasından çıkıp gelen Tet isimli uzaylı dev makinadır. 60 yıl önce Tet'i keşfe gönderilen ekipte yer alan Jack ve Victoria, arkadaşlarının hayatlarını kurtardıktan sonra makinanın içine girerler ve yok olurlar. Evet, gerçekten yok olurlar, ama Tet de onların DNA'sından kendi ordusunu klonlar ve insanlarla savaşır. Savaştan sonra da yeryüzüne kendi yerleştirdiği makinaların bakım ve onarımını yaptırır bu klonlara. Her kulede iki kişi vardır, ama ikisi de Jack ve Victoria'dır. Jack filmin sonunda makinanın içine girdiğinde insan tarlasında kendisinin ve Victoria'nın milyonlarca klonunu görür...

7. MOON/ Ay, Duncan Jones, İngiltere, 2009, Bilim-Kurgu, Dram
 
LUNAR Indüstries Ltd.adına Ay'daki üste ay yüzeyinden Helyum 3 toplayan makinaların bakım ve onarımını yapan Sam'in 3 yıllık görev süresinin dolmasına iki hafta vardır. Ancak hem bedensel hem de zihinsel sağlığı artık bozulmak üzeredir. Çünkü 3 yıldır Ay'da robot Gerty ile yaşamakta ve dünya ile canlı bağlantısını sağlayan iletişim uydusu da uzun süredir çalışmamaktadır. Ancak geçirdiği bir kaza sonucu Ay üssünde kendisinden bir tane daha peydah olur. Üstelik bu hem zihinsel hem de bedensel olarak mükemmel durumdadır. Elbette karşımızda yine bir klonlama olayı vardır. LUNAR Indüstries Ltd. uzun yıllar önce ucuz iş gücü sağlamak için orjinal Sam'den yüzlerce kopyalamış ve bunları Ay üssünün altındaki gizli bir odada dondurmuştur. Yaşam süreleri 3 yıl olan klonlar, 3.yılın sonunda evlerine gitmek üzere bindikleri kapsül içinde imha edilmektedirler aslında. Hemen ardından da yeni bir klon Gerty tarafından uyandırılarak "işleme" konmaktadır...

8. DAYBREAKERS/ Vampir İmparatorluğu, Michael Spierig-Peter Spierig, ABD-Avustralya, 2009, Bilim-Kurgu, Korku
2019'da gizemli bir salgın hastalık yeryüzünü kasıp kavurmuş, dünya nüfusunun büyük bir çoğunluğunu vampire dönüştürmüştür. Vampire dönüşmeyen insan ırkı artık tükenme tehlikesiyle karşı karşıya olan ikinci sınıf bir tür konumuna gelmiştir ve bu nedenle yaşam savaşı vermeye başlar. Burada şöyle bir soru aklımıza gelebilir;"Peki nüfusunun çoğunluğu vampir olan bir dünyada vampirler nasıl insan kanıyla besleneceklerdi?". Bu dünyada insan kanıyla beslenmeyi reddeden vampirler olmasına rağmen, insan kanı isteyenlerin ihtiyacını karşılayacak insan da yoktur. Ve bu noktada aklımıza o korkunç cevap gelir, "Elbette klonlanarak çoğaltılmış insanlardan hasat edilecek kanla!"...

Sahi bu dünya da halkların uyutulduğu bir "insan tarlası" değil mi? Kimi emeğimizi hasat eder, kimi bilgimizi, kimi paramızı, kimi sevgimizi ve bu böyle uzar gider... 
Başta demedik mi "Biri Bizi Uyutuyor" diye...!

22 Eylül 2013 Pazar

OBLIVION/ Oblivion, Joseph Kosinski, ABD, 2013, Bilim-Kurgu, Macera

 
Yıl 2077, dünya uzaydan gelen istilacı ırk Scav-Yağmacılar tarafından işgal edilmiş, ve onlarla yapılan savaş sonucu da bir harabeye dönmüş durumdadır. Yer şekilleri değişen ve yer yer radyasyon alanları oluşan dünya insan ırkı için yaşanması imkansız bir yer haline gelmiştir. Bu nedenle dünyayı Yağmacılar'a terk eden insanlar Satürn'ün uydusu Titan'a yerleşmişlerdir, ama enerjilerini de okyanus üzerine kurdukları dev hareketli tesislerle dünyadaki okyanus suyundan sağlamaya devam etmektedirler. Geride kalan ve kulelerde yaşayan asker/teknisyenler de (genelde her kulede iki kişi olmakta) hem okyanus üzerindeki tesislerin, hem de onların güvenliğinden sorumlu insansız araçların bakım ve onarımından sorumludurlar. Jack ve Victoria da bu iki mürettebattan biridir. Victoria gayet soğuk ve ruhsuz bir yapıya sahipken, Jack tam aksine görev için hafızası silinmeden önceki yaşamına dair anı kalıntıları olan, geçmişe ve yok olmuş dünyaya özlem duyan bir ruh hali içerisindedir.
Filmin ilk yarısı bu iki karakter üzerine yoğunlaşıp, 2070'lerin dağlar, çöller arasına sıkışmış şehir kalıntılarıyla dolu dünyasından peyzaj tabloları çizerken, bir yandan da yörüngedeki ana gemi "Tet"e binip Titan'a gitme hayalleri kuran iki mürettebatın dünyadaki işlerini kısaca bize aktarmaktadır. Ancak bu anlatımlarda öyle derin bir karakter tanıtımı beklemeyin (biz yukardaki karakter niteliklerini koca filmi seyrettikten sonra tanımladık!), daha çok filmin gelecek atmosferi üzerine kurulu görsel şölen niteliğinde. Öyle ki bir noktadan sonra "bu film hep böyle iki kişi mi gidecek?" diye sormadan edemiyorsunuz, ama Allah'tan filmin afişindeki Morgan Freeman ve Olga Kurylenko isimlerinden en az iki karakterin daha karşımıza çıkacağını bilmenin rahatlığını yaşıyoruz bu aşamada. Zaten yönetmen de bunun farkında olacak ki, siz bunu düşünür düşünmez hemen ardından Morgan Freeman "Yağmacılar'ın lideri", Olga Kurylenko da Jack'in "anılarında yaşayan kadın" olarak karşımıza çıkıyor. Bu aşamadan sonra ise film hem ivme kazanıyor hem de senaryoda sürpriz üzerine sürpriz yapmaya başlıyor...
Aslında yönetmen Joseph Kosinski biraz "twist ustası" M. Night Shyamalan'dan ders almış olsa, bayağı bayağı sonu bizi ters-köşe yapabilecek bir filme imza atacakken bu sürprizleri erkenden açık ederek bu şansını yok ediyor. Yine de film bittikten sonra "Bayağı iyi bir filmmiş!" dediğimizi de itiraf edelim burada. Tabii bizim "iyi filmmiş" dememizin bir nedeni de filmin neredeyse bir düzine filme gönderme yapması. Kosinski'nin yayınlanmamış bir öyküsüne ve çizgi-romanına dayanan filmin öyküsü, belki de yönetmeninin de sinema geçmişinden dolayı, 2001: A SpaceOdyssey/2001: Bir Uzay Destanı, Matrix, Solaris, Moon, The Omega Man vs. gibi gayet baba bilim-kurgu filmlerinden açıkça etkilenmiş görünmektedir. Burada filmin sürprizlerini bozmamak için bu filmlerle olan benzerlikleri belirtmiyoruz, ama seyrettikçe sizin de söz konusu filmlerle ilişki kuracağınıza eminiz, tabii anılan güzelim filmleri seyretmediyseniz hala o başka! Özellikle bizim gibi "teknolojiden, makinelerden ve teknolojik gelişmelerin hayatımızın en küçük ayrıntısına kadar girmesinden rahatsız biri olarak" söyleyebilirim ki, Oblivion bize dünyanın sonunu makinelerin getireceğini bir kere daha göstermiştir. Bu ister Dark City ve -spoiler- Oblivion'daki gibi uzaylı üretimi veya dünya dışı bir makine olsun, isterse Terminatör ve Matrix serilerindeki gibi insan yapımı makineler olsun, fark etmez...
Her şey bir yana, kısa süre önce 80'lerden bize kalan kült film Tron'un devam filmi "Tron: Legacy" ile karşımıza çıkan yönetmen Kosinski, Tron'la gösterdiği başarıyı bu filmde de tekrarlıyor. Özellikle zaten Tron'dan aşina olduğumuz bilim-kurgu atmosferi yaratma başarısı bu filmde de devam ediyor. Ufak tefek senaryo ve oyuncu aksaklıklarına rağmen Oblivion seyredilmeyi hak ediyor; özellikle söz konusu filmlerle olan bağlantılarını görmek açısından...

20 Eylül 2013 Cuma

GELECEK PROGRAM: BEHZAT Ç. / ANKARA YANIYOR, Serdar Akar, Türkiye, 2013, Polisiye

Türk televizyonlarının gelmiş geçmiş en iyi polisiye dizisi, kim unutabilir ki "Akbaba'nın Evi"ni, bazan muhalif bazan muhaliften de öte militan bir çizgi izleyen Behzat Ç., RTÜK'e göre sorunlu ama topluma göre sorumlu televizyon dizisi macerası ardından ikinci bir filmle tekrar sinema perdesine geliyor. Youtube'da yayınlanan fragmanından hala kendi çizgisinden taviz vermediğini gördüğümüz Behzat Ç., yine memleket meselelerine, derin devlet olaylarına (fragmanda Ercüment de görünüyor) el atıyor.